فرزانه جاويدي
....................
اشاره:
با توجه به اينکه مقام معظم رهبرى سال 1385 را به نام پيامبر اعظم (ص) نامگذارى فرمودند شايسته است زن را از ديدگاه پيامبر اکرم (ص) مورد بحث و بررسى قرار دهيم و از دستورات آن حضرت پيروى و تبعيت نماييم. زيرا که در قرآن آمده است “لقد کان لکم فى رسول الله اسوه

حسنه” (سوره احزاب، آيه 21) و سپس بهترين زن عالم حضرت صديقه طاهره، زهراى اطهر (س) دخت آن حضرت را با آن ملاکها مقايسه کنيم تا ميزان تاسى کوثر به احمد را بيابيم که خداوند به پاس آن به پيامبر فرمان “فصل لربک وانحر” (سوره کوثر، آيه 2) داد.بدين منظور تعدادى از احاديث منسوب به آن حضرت در خصوص زنان را بررسى نموده و بر اساس ويژگيهاى مثبت و منفى به دو دسته به شرح ذيل تقسيم مىنمائيم؛
الف- ويژگيهاى زنان خوب
1- محبوب بودن
1-1- حبب الى من ديناکم النساء و الطيب و جعلت قره عينى فى الصلاه (نهج الفصاحه، ح 1343)
من از دنياى شما دو چيز را دوست دارم زن و بوى خوش و روشنى چشم من در نماز است.
2-1- ساووا بين اولادکم فى العطيه فلو کنت مفضلا احدا لفضلت النساء (نهج الفصاحه، 1728)
در کار بخشش ميان فرزندان خويش مساوات را رعايت کنيد. من اگر کسى را برترى دهم زنان را برترى مىدهم.
زن خوب از بهترين نعمتهاى دنيا است و اسلام براى زن ارزش فوقالعادهاى قائل است. براى همين به پدرها سفارش شده هديهاى که به منزل مىآورند اول به دختر بدهند.
حضرت زهرا(ع) محبوبه پدر و همسرش بود، اين دختر عزيز گستره وسيعى از قلب مقدس پدر را از آن خود ساخته بود. پيامبر گرامي(ص) هرگاه قصد سفر داشت با آخرين کسى که وداع مىفرمود دخت سرفرازش فاطمه(س) بود وهنگام بازگشت از سفر نيز نخست به خانه فاطمه(ع) وارد مىشد.
2- عفت داشتن
1-2- العفاف زينه النساء (نهج الفصاحه، ح 2008)
عفت زينت زنان است.
2-2- خير نساءکم العفيفه الغلمه، عفيفه فى فرجها غلمه على زوجها.(نهج الفصاحه، ح 1534)
بهترين زنان شما زن عفيف راغب است که در ناموس خود عفت و به شوهر خود رغبت داشته باشد.
عفت به معنى پاکدامنى و پرهيزگارى است. عفيف بودن زن از بارزترين ويژگىهاى مثبت زنان است، زيرا عفت زن موجب قوام خانواده و جامعه مىشود و باعث عدم بروز نابسامانىها و ناهنجارىها در اجتماع مىگردد. حضرت زهرا(س) چنان عفيف بودند که حاضر نبودند حتى شخص نابينايى بوى ايشان را هم استشمام کند و لذا وقتى پيامبر(ص) همراه مرد نابينايى به منزل ايشان وارد شد حضرت زهرا(س) پوشش کامل داشتند و يا در جواب سئوال پيامبر(ص) که بهترين و شايستهترين چيز براى زنان چيست؟ حضرت زهرا(س) پاسخ فرمودند: بهترين چيز براى زن اين است که مردان بيگانه را نبيند و آنان نيز او را نبينند (مظفري، ص 123)، البته به نظر مىرسد منظور منع اختلاط شيطانى زن و مرد است و زن در اجتماع بايد کرامت و شخصيت خود را حفظ کرده و از برخوردهاى غير ضرورى با نامحرمان جدا اجتناب نمايد.
3- شرم داشتن
... الحياء حسن ولکن فى النساء احسن. (نهج الفصاحه، ح 2006)
شرم نيک است ولى براى زنان نيکوتر است.
شرم به معنى حيا و آزرم است و وجود اين خصلت در زنان باعث حفظ حرمتها مىشود و عدم پردهدريها و بىاحترامىها را هم سبب مىگردد.
اين ويژگى نيز به مانند تمام ويژگىهاى مثبت به طور کامل در حضرت زهرا(س) بروز وظهور داشت، به طور مثال وقتى پيامبر(ص) موضوع خواستگارى حضرت علي(ع) را با ايشان در ميان گذاشتند حضرت زهرا(س) با حيا و شرمى که داشت با وجود رضايت جوابى ندادند وسکوت کردند و پيامبر(ص) فرمودند: سکوتها اقرارها (قزويني، 197) سکوت به معنى رضايت است.
4- توانگري
تزوجوا النساء فانهن ياتين بالمال. (نهج الفصاحه، ح 1143)
زن بگيريد که زنان توانگرى مىآورند.
ازدواج و گرفتن زن، خود باعث فزونى رزق مىشود و خداوند، خود رساندن رزق را ضمانت فرموده، آنجا که مىفرمايد: “وانکحوا الايامى منکم و الصالحين من عبادکم وامائکم اين يکونوا فقراء يغنهم الله من فضله و الله واسع عليم” (سوره نور، آيه 32) والبته بايد مردان بىزن و زنان بىشوهر و کنيزان و بندگان خود را به نکاح يکديگر درآوريد، اگر فقيرند خدا به لطف خود آنان را بىنياز خواهد فرمود که خداوند وسعت دهنده و داناست.
5- مهر سبک
1-5- ان من يمن المراه تيسير خطبتها و تيسير صداقها. (نهج الفصاحه، ح 929)
نشان ميمنت زن اين است که خواستگاريش آسان و مهرش سبک باشد.
2-5- اعظم النساء احسنهن وجوها و ارخصهن مهورا. (نهج الفصاحه، ح 359)
بهترين زن آن است که رويش خوبتر ومهرش کمتر است.
3-5- خيرهن اسيرهن صداقا. (نهج الفصاحه، ح 1536)
بهترين زنان آن است که مهرش آسانتر باشد.
داشتن مهر سبک از مشخصههاى زن خوب و مبارک است و فرهنگ شدن اين امر باعث افزايش ازدواج و سهل شدن آن مىگردد و در نتيجه افزايش آمار ازدواج جوانان، آمار انحرافات اخلاقى و بزهکاريها هم به شدت کاهش پيدا مىکند و جامعه در جهت آرامش و ثبات پيش مىرود.
حضرت زهرا(س) در اين خصوص هم الگو و بهترين نمونه بودند و صداق ايشان مبلغ 500 درهم بود که آن هم از فروش سپر اميرمومنان(ع) تامين شد واين مهريه برترين و والاترين بانوى جهان هستي، سالار زنان گيتى ودخت فرزانه سالار پيام آوران خدا محسوب شد و ايشان از هرگونه بهاد ادن به ارزشهاى مادى چشم پوشيد تا اين درس آموزنده را به انسانهاى آزاده و وارسته بياموزد که چگونه بايد در زندگى به ارزشهاى معنوى وانسانى بها دهند و اين تفکر که مهريه سنگين براى زن اعتبار و شخصيت مىآورد بايد با تاسى به حضرت زهرا(س) منسوخ گردد.
6- پارسايي
1-6- اربع من سعاده المرء آن تکون زوجته صالحه و ... (نهج الفصاحه، ح 257)
چهار چيز نشان خوشبختى مرد است (از آن جمله) زنش پارسا باشد.
2-6- الدنيا متاع و خير متاعها المرءه الصالحه. (نهج الفصاحه، ح 1601)
دنيا متاعى است و بهترين متاع آن زن پارساست.
3-6- من رزقه الله امراه صالحه فقد اعانه على شطر دينه فليتق الله فى الشطر الباقي. (نهج الفصاحه، ح 3016)
هرکه را خدا زنى پارسا داده وى را بر نصف دين خويش يارى کرده و بايد درباره نصف ديگر آن از خدا بترسد.
4-6- قلب شاکر و لسان ذاکر و زوجه صالحه تعينک على امر دنياک و دينک خير ما اکتنز الناس. (نهج الفصاحه، ح 2094)
دلى شکرگزار و زبانى ذکر گوى و زنى پارسا که ترا در کار دنيا و دينت اعانت کند بهترين چيزى است که مردم ذخيره کنند.
5-6 ثلاثه من السعاده... فمن السعاده: المراه الصالحه تراها فتعجبک و تغيب عنها فتامنها على نفسها... (نهج الفصاحه، ح 1242)

سه چيز مايه خوشبختى است... از سعادت: زن پارسايى است که ديدارش ترا مسرور سازد و وقتى از او غايب شوى وى را بر عفت خويش و مال خود امين داني.
6-6- الا اخبرک بخير ما يکنز المرء؟... المراه الصالحه اذا نظر اليها سرته و اذا امرها اطاعته و اذا غاب عنها حفظته. (نهج الفصاحه، ح 456)
مىخواهى ترا از بهترين گنجينه مرد خبر دهم؟ ... زن پارسا که وقتى به او نگرد مسرور شود و همين که به او فرمان دهند اطاعت کند و هنگام غيبت، امانت او را محفوظ نگه دارد.
پارسايى به معناى زهد وتقوى ورزيدن و دورى گزيدن از گناه و رو آوردن به طاعت عبادت خداوند است. همان طور که در فرمايشات حضرت رسول(ص) هم آمده اين خصلت يکى از بهترين ويژگى زنان است و وجود زن پارسا نعمتى از نعم الهى است.
حضرت زهرا(س) دراين ميدان هم پيشتاز بودند و در زهد وپارسايى در بين زنان همتايى نداشتند.
انفاق حضرت زهرا(س) در شب عروسى و يا بخشيدن گردنبند مورد علاقه به سائل و يا سير کردن اسير و يتيم و فقير با وجود گرسنگى خود وخانوادهاش که سوره هل اتى در شان ايشان و اهل بيتش(ع) نازل شد نمونههاى بارزى از پارسايى ايشان است و سراسر زندگى پرافتخار او، از آغاز تا واپسين لحظات، عبادت خدا بود.
7- مطيع بودن
1-7- خير النساء التى تسره اذا نظر و تطيعه اذا امرو لا تخالفه فى نفسها و لا مالها بما يکره.( نهج الفصاحه، ح 1504)
بهترين زنان آن است که وقتى مرد به او نگرد مسرور شود و وقتى به او فرمان دهد اطاعت کند و با تن و مال خود بر خلاف رضاى شوهر کارى نکند.
2-7- حق الزوج على المراه ان لا تهجر فراشه و ان تبر قسمه و ان تطيع امره و آن لا تخرج الا باذنه و ان لا تدخل اليه من يکره. (نهج الفصاحه، ح 1389)
حق شوهر بر زن آن است که از بستر وى دورى نگيرد و قسم او را انجام دهد و فرمانش را اطاعت کند و بىاجازه او بيرون نرود و کسى را که دوست ندارد به خانه او نياورد.
اطاعت از شوهر و فرمانبردارى از او از جمله ويژگىهاى نيکو براى زنان است چرا که خداوند اطاعت از شوهر را در بسيارى از موارد بر زن فرض نموده و لذا در اين جهت هم حضرت زهرا(س) نمونه کامل و اتم بود تا جايى که حضرت امير(ع) مىفرمودند که (فاطمه(س)) در هيچ کارى مرا نافرمانى نکرد. از آن جمله در واقعه بيمارى ايشان و درخواست عيادت اغيار از ايشان که حضرت زهرا(س) ابتدا رد کردند ولى وقتى آنها اميرمومنان(ع) رفتند ايشان را واسطه قرار دادند واز ايشان قول گرفتند، وقتى اين مسئله را علي(ع) به فاطمه(س) گفتند حضرت زهرا(س) در راستاى اطاعت از همسر فرمودند: خانه خانه توست و من همسر تو هر آنچه مىخواهى انجام بده، ولى وقت ملاقات، روى از آنان برگرداندند(البته به اين دليل که آنها مىخواستند از اين ملاقات بهرهبردارى سياسى کرده و اوضاع را به نفع خود عوض کنند.)
8- امين بودن
اربع من اعطيهن فقد اعطى خير الدنيا و الاخره... و زوجه لا تبغيه خونا فى نفسها و لا ماله. (نهج الفصاحه، ج 259)
چهارچيز است که هر کس از آن بهره دارد، از نيکى دوجهان بهرهور است،... (از آن جمله) زنى که به ناموس و مال وى خيانت نکند. امانتدارى از جمله خصلتهاى شايسته يک زن است، زن امين موجبات آسودگى خاطر مرد را فراهم مىنمايد و او با دلگرمى و اطمينان خاطر به کسب وکار و فعاليت مىپردازد واين خود باعث استحکام خانواده و در نتيجه جامعه با ثبات مىگردد. حضرت زهرا(س) در اين زمينه هم ممتاز و برجسته بودند و مىتوان ايشان را الگوى کاملى نه تنها براى زنان بلکه براى مردان هم به حساب آورد.
نمونه بارز آن دفاع ايشان از ولايت بود چرا که پيامبر(س) در روزهاى پايانى عمر شريف خود به مردم فرمود: من دو امانت در ميان شما مىگذارم؛ کتاب خدا وعترتم. اگر به اين دو متمسک شويد گمراه نخواهيد شد...
حضرت زهرا(س) براى حفظ و دفاع از اين امانت يعنى ولايت، کوشش و رنج بسيارى کشيدند و لطمات و صدمات فراوانى متحمل شدند وجان عزيزشان را هم بر سر حفظ ودفاع از ولايت گذاشتند.
در مصاديق جزئىتر هم اظهر من الشمس است که ايشان امين ونگهدار بودند.
9- مجاهده زن
1-9-... جهاد المراه حسن التبعل. (نهج الفصاحه، ح 1403)
جهاد زن، خوب شوهردارى کردن است.
2-9- مهنه احداکن فى بيتها تدرک جهاد المجاهدين انشاءالله. (نهج الفصاحه، ح 2892)
(اى زنان) هر يک از شما با اشتغال در خانه خويش اگر خدا خواهد ثواب مجاهدان خواهد يافت.
3-9- ايما امراه ماتت و زوجها عنها راض دخلت الجنه. (نهج الفصاحه، ح 1022)
هر زنى که فوت کند و شوهرش از او راضى باشد به بهشت مىرود.
جهاد وظيفه عمومى همه مسلمين است. منتها مصاديق آن متفاوت است. جهاد مرد مقابله نظامي، اقتصادى و ... است و جهاد زن هم شوهردارى به نحو احسن مىباشد. خوب شوهردارى کردن يعنى محيط خانه را محيط محبت و صميمت کند، کارى کند که مرد خانه وقتى پس از برخورد کردن با مشکلات و سختىها با تنى رنجور وخسته و روحى پر ملال به خانه مىآيد باديدن قيافه و شنيدن سخنان زن و مشاهده وضع داخل خانه خستگىهايش بر طرف شود و ملال واندوهش به يکسو رود، خوب همسردارى کردن زن به اين است که زن از نظر اداره امور داخلى خانه و حفظ آبروى مرد خيال او را آسوده کند. اينجاست که براى چنين زنى ثواب مجاهد در راه خدا خواهند داد.
در مورد حضرت زهرا(س) پيامبر اکرم(ص) يکروز پس از ازدواج ايشان به خانه آنها تشريف بردند و به آنان فرمودند... من کارهاى خانه را ميان شما تقسيم مىکنم. کارهاى داخل خانه را زهرا(س) و کارهاى خارج خانه را علي(ع) انجام دهد. حضرت زهرا(س) فرمود: غير از خدا هيچ کس نمىداند که من از اين امر (تقسيم وظايف) چقدر خوشحال شدم. زيرا احتياجى نبود که ايشان خارج از خانه با نامحرمان سروکار داشته باشند. گاهى اوقات هم که اميرمومنان(ع) به جهاد مىرفت تمام کارها به دوش فاطمه(س) بود. دخت عزيز پيامبر(ص) آنقدر زحمت مىکشيد که شريک زندگيش علي(ع) فرمود: فاطمه همسر من در ميان خانواده رسول خدا(ص) از محبوبترين افراد بود، او به قدرى (در خانه شوهر) مشک آب به دوش کشيد که اثر بند مشک در بازويش باقى ماند و چندان دستاس کرد که دستهايش پينه زد و آنقدر زير ديگ، آتش روشن کرد که حرارت آتش رنگ لباسهايش را از بين برد. (مظفري-113)
زندگى علي(ع) و زهرا(س) براى همه زنان و مردان به ويژه افرادى که گرفتار شخصيت کاذب شدهاند و کار کردن را دون شان خود مىدانند درسى بسيار عالى است.
10- کم موونه بودن
اعظم النساء برکه اقلهن مونه. (نهج الفصاحه، ح 358)
از همه زنان پربرکتتر آن است که خرجش کمتر باشد.
قناعت و کم خرج بودن از خصيصههاى مثبت يک زن مىباشد و بالعکس تقاضاى زياد و توقع بالا موجب آزار و رنج همسر و در صورت عدم توانايى بعضا انحرافاتى را موجب مىشود.
در اين زمينه هم حضرت زهرا(س) براستى الگوى مناسب و ايدهآلى بودند و بنا به سفارش پيامبر(ص) هيچ گاه در خانه از شوهر خود تقاضايى نکردند و همواره در سختىها و ملايمات صبر و بردبارى پيشه کردند و هرگز گله و شکايتى نکردند، چه روزها و شبهايى که سپرى شد و غذايى براى خوردن در خانه علي(ع) يافت نمىشد اما در اين شرايط هم از همسر خود چيزى مطالبه نمىنمود تا مبادا باعث به زحمت افتادن همسرش شود.